Διαφήμιση
( 0 ψήφοι )
Ευρετήριο Άρθρου
Στην εποχή του mobility: Μεταμορφώσεις της κινητικότητας
- ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΕΣΟ
- Η ΤΡΙΤΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
- Η ΠΟΛΗ ΖΩΝΤΑΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
Όλες οι Σελίδες

http://assets.in.gr/AssetService/Image.ashx?c=13999254&r=0&p=0&t=0&q=100&v=1

Τα έξυπνα κινητά τηλέφωνα (smartphones) μέσω των εφαρμογών της επαυξημένης πραγματικότητας (ΑR - Αugmented Reality) αλλάζουν και πάλι τη σχέση μας και την αλληλεπίδρασή μας με τον κοινωνικό και φυσικό μας χώρο, την εμπειρία της ζωής και της συνύπαρξης στην πόλη, την αίσθηση της ταυτότητας και τη νοηματοδότηση του κόσμου, τις εμπειρίες της μάθησης, του ταξιδιού ή των αγορών και προσθέτουν νέους τρόπους σύνδεσης και κίνησης στον χώρο αλλά και στην κοινωνική σκακιέρα.

Ενα αφιέρωμα στη νέα κινητικότητα: η κινητή πληροφορία αλλάζει τη δυναμική της σχέσης μας με την κίνησή μας στον χώρο, μας καθιστά περισσότερο αυτόνομους και ταυτόχρονα διευκολύνει τη συμμετοχή μας σε νέες κοινότητες (mobile communities), μας δίνει νέες προοπτικές κοινωνικής σύνδεσης και κινητικότητας, μεταμορφώνει το κοινωνικό μας πλαίσιο και ενδεχομένως τις προοπτικές ποιοτικής ζωής πολλαπλασιάζοντας τις μορφές κινητικότητας των ανθρώπων, ιδιαίτερα των νέων αλλά και των ανθρώπων με αναπηρία.

Οργανισμοί όπως ο ΜobileΑctive.org και ο Shareideas.org αναπτύσσουν ρηξικέλευθες ιδέες για την αξιοποίηση της νέας κινητικότητας προς όφελος τοπικών ή υπερτοπικών κοινοτήτων.

Στη συζήτηση για τη νέα κινητικότητα, η οποία πρόσφατα ξεκίνησε και στην Ελλάδα, παρεμβαίνουν ο αρχιτέκτονας Μέμος Φιλιππίδης, ο οποίος συζητεί το νέο αρχιτεκτονικό τοπίο μέσα από τις εφαρμογές της επαυξημένης πραγματικότητας, ο Δημοσθένης Καπώνης, συνδημιουργός του ΑthensΒook, ο οποίος εκτιμά οτι ζούμε «την απαρχή της τρίτης επανάστασης στον χώρο της προσωπικής τεχνολογίας, την επανάσταση της κινητικότητας» και ο Νίκος Δρανδάκης, δημιουργός του sync.gr, που διαβλέπει ότι «η κινητικότητα της πληροφορίας απελευθερώνει και την κινητικότητα ανθρώπων, ιδεών και συναλλαγών».

Αν, όπως έχει τεκμηριωθεί ως σήμερα από πολλούς κοινωνικούς ερευνητές – ανάμεσά τους και ο Μalcolm Gladwell στο προτελευταίο του βιβλίο «Οutliers» –, οι ευκαιρίες κοινωνικής κινητικότητας των παιδιών επηρεάζονται από την κοινωνική τάξη και το εισόδημα, δηλαδή το κοινωνικό πλαίσιο, πέρα από το ταλέντο και την ατομική προσπάθεια, αξίζει να αναρωτηθούμε αν με τη νέα κινητικότητα (mobility) μπορούν να αλλάξουν και οι κοινωνικές μας «τύχες».


ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΕΣΟ

Στις 9 Ιανουαρίου 2007 ο Steve Jobs έκανε την επίσημη παρουσίαση του iΡhone με τη φράση: «Κάθε λίγα χρόνια εμφανίζεται μια συσκευή που έρχεται να αλλάξει τα πάντα». Και είχε δίκιο. Η αλλαγή που φέρνει το iΡhone είναι μεγαλύτερη ακόμη και από αυτήν που έφερε το ίδιο το κινητό τηλέφωνο ως προϊόν.

ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΝΔΑΚΗΣ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΤΟΥ SYNC.GR, ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΟΣ SOCIAL MEDIA ΣΤΟ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

http://assets.in.gr/AssetService/Image.ashx?c=13999280&r=0&p=0&t=0&q=100&v=1

Μια φορητή συσκευή που δεν είναι πλέον ένα τηλέφωνο στο χέρι μας, αλλά μια συνδεδεμένη (με το δίκτυο) υπολογιστική μηχανή, που συνδυάζει τη φωνητική επικοινωνία, την πλοήγηση στο Διαδίκτυο και την προσωπική ψυχαγωγία με έναν τρόπο απόλυτα φυσικό και προσιτό στον μέσο χρήστη, θέτοντας νέα στάνταρντ στη βιομηχανία των υπολογιστών και κινητών τηλεφώνων, ανάγκασε όλους τους άλλους παίκτες της αγοράς να επανακαθορίσουν τη θέση και τα προϊόντα τους. Τα ίδια αυτά στάνταρντ επαναπροσδιορίζονται και πάλι από την Αpple με την παρουσίαση του iΡad, μιας συσκευής που κινείται ακριβώς στο μέσον ενός πλούσιου laptop και μιας συσκευής σαν το iΡhone.

Κοινό χαρακτηριστικό των νέων συσκευών το mobility (κινητικότητα). Κάθε φυσικός χώρος είναι και χώρος πληροφόρησης, επικοινωνίας, αλληλεπίδρασης. Η πληροφορία κινείται ελεύθερα παντού, ως αποτέλεσμα της ικανότητας των νέων συσκευών να εκμεταλλεύονται τα 3G και Wi-Fi δίκτυα που βρίσκονται εξαπλωμένα σε οποιοδήποτε σημείο.

ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

Με την πληροφορία διαθέσιμη παντού σε πραγματικό χρόνο, η ανάγκη να σχεδιάζουμε τις ενέργειές μας υποχωρεί δίνοντας τη θέση της στην ανάγκη συντονισμού αλλά και αυτοσχεδιασμού. Σε κάθε επάγγελμα θα ξεχωρίσουν όσοι μπορούν να συνδέονται με την πληροφορία σε πραγματικό χρόνο, να αξιολογούν τα δεδομένα και να συντονίζουν τις ενέργειές τους με την ομάδα τους την «ώρα της μάχης».

Τα «εγχειρίδια οδηγιών» οδηγούνται στον κάλαθο των αχρήστων, νέες τεχνικές μάνατζμεντ εφαρμόζονται, με αυξημένο τον ρόλο των υπαλλήλων. Αυξάνοντας την εξάρτησή μας από φορητές συσκευές, ο συντονισμός γίνεται η οργανωτική αρχή που καθορίζει το πώς κάνουμε τη δουλειά μας.

Ταυτόχρονα, οι συσκευές μας λειτουργούν σαν ζωντανοί οργανισμοί καθώς είναι γεμάτοι με αισθητήρες που λαμβάνουν και στέλνουν μηνύματα κάθε είδους. Γνωρίζουν σε ποιο γεωγραφικό σημείο βρισκόμαστε κάθε στιγμή και αξιοποιούν αυτή την πληροφορία. «Ακούνε» μέσα από το μικρόφωνο και στέλνουν αυτό που ακούνε σε πραγματικό χρόνο στο «σύννεφο» (data cloud), για να πάρουν πίσω κάποια απάντηση (εφαρμογή Shazam). «Νιώθουν» το φύσημα του αέρα στο μικρόφωνο (εφαρμογή Οcarina), τη μετατόπιση της συσκευής καθώς κουνιέται το χέρι μας και «βλέπουν» μέσα από την κάμερα, γνωρίζοντας ακόμη και τον προσανατολισμό μας.

Ενα μέρος μόνο της αξίας του mobility βρίσκεται στη δυνατότητα να φέρνουμε μαζί μας την πληροφορία, να είμαστε πιο μόνιμα συνδεδεμένοι μαζί της, αντί να την «αφήνουμε» στο γραφείο ή στο σπίτι (όπου βρίσκεται ο υπολογιστής). Ωστόσο η πολύ μεγάλη αλλαγή που φέρνει βρίσκεται στο γεγονός ότι μπορούμε πιο αποτελεσματικά να συνδέουμε τoν φυσικό και τον εικονικό κόσμο. Εχουμε πολύ μεγαλύτερη γνώση για το περιβάλλον μας, για τα πράγματα και τις συνθήκες που μας περιβάλλουν, όπου και αν βρισκόμαστε. Ξέρουμε περισσότερα πράγματα για τα κτίρια, για τα προϊόντα, για τους ανθρώπους και για κάθε αντικείμενο που συναντάμε όπου πηγαίνουμε, και με αυτόν τον τρόπο συνδεόμαστε πολύ καλύτερα με αυτά.

Ξαφνικά βρισκόμαστε έξω από ένα εστιατόριο και το κινητό μάς λέει το μενού του, το ωράριό του, τις κριτικές των πελατών που έχουν φάει εκεί, τα υλικά και τους προμηθευτές του, το ιστορικό του κτιρίου του και χίλια δυο άλλα. Ή βλέπουμε ένα ιστορικό μνημείο μέσα από την κάμερα του κινητού και ξαφνικά εμφανίζονται εικόνες από το παρελθόν, η εικόνα που είχε το μνημείο στην αρχική του μορφή, καθώς και η αναπαράσταση ανθρώπων που έζησαν μαζί του ή μέσα σε αυτό – όλα αυτά με τη βοήθεια της «επαυξημένης πραγματικότητας» (augmented reality). Και όλη αυτή την πληροφορία τη συμπληρώνουμε μέσα από το κινητό με δικές μας σκέψεις, γνώσεις, εικόνες, φωτογραφίες, για να μπορούν να τις έχουν διαθέσιμες όσοι βρεθούν εκεί. Η οικονομία του «μοιράσματος» φτάνει στο απόγειό της στην εποχή τού mobility: μοιραζόμαστε σκέψεις και γεγονότα εκεί όπου συμβαίνουν.

Η ΡΗΣΗ ΜcLΑΗΑΝ

Πριν από σαράντα χρόνια ο θεωρητικός των media Μarshall ΜcLuhan υποστήριζε ότι «το μέσο είναι το μήνυμα», προσπαθώντας να υπογραμμίσει ότι η μορφή ενός μέσου εμπεριέχεται στα μηνύματα που μεταδίδει, δημιουργώντας μια συμβιωτική σχέση μέσα από την οποία το μέσο επηρεάζει το πώς αντιλαμβανόμαστε το ίδιο το μήνυμα. Τώρα, στις αρχές της εποχής του mobility, είναι δύσκολο να μη διακρίνουμε ότι η σχέση αντιστρέφεται: το μήνυμα γίνεται το πρωτεύον χαρακτηριστικό του πολιτισμού μας. Γιατί; Πρώτα απ’ όλα, γιατί τα μηνύματα «πακετάρονται» με τρόπο ώστε να λειτουργούν εξίσου αυθεντικά και στη real-time, αλλά και στην ασύγχρονη επικοινωνία. Δεύτερον, γιατί τα μηνύματα σχεδιάζονται για να μεταφέρονται σε σενάρια επικοινωνίας ενός προς έναν, ενός προς πολλούς, πολλών προς πολλούς, ανθρώπου προς μηχανή και μηχανής προς μηχανή (μηχανή = συνήθως υπολογιστικές μηχανές). Και τρίτον, επειδή, όπως φάνηκε και στην περίπτωση των μηνυμάτων 140 χαρακτήρων του Τwitter, ένα μήνυμα μπορεί να είναι τόσο μικρό και ταυτόχρονα να γίνεται ο διακομιστής πλούσιων πληροφοριών (κάθε είδους), να διοργανώνει εκδηλώσεις, να χτίζει διαλόγους γύρω από θέματα, ακόμη και να παίζει ρόλο σε κοινωνικές ανατροπές (όπως στην πρόσφατη εξέγερση του Ιράν). Η τεράστια ποικιλία των μέσων μεταφοράς και κατανάλωσης καθιστούν το μήνυμα κυρίαρχο χάρη στην ευελιξία και στην προσαρμοστικότητα που αποκτά στη νέα εποχή.

Η εποχή τού mobility δεν έχει να κάνει απλώς με τη δυνατότητα των ανθρώπων να κυκλοφορούν με την πληροφορία μαζί τους, αλλά με τη δυνατότητα της πληροφορίας να μεταφέρεται παντού, χωρίς κανέναν γεωγραφικό ή μορφολογικό περιορισμό, μέσα από ασύρματα δίκτυα που δεν σταματούν πουθενά, αλλάζοντας τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον του. Υπηρεσίες όπως το Facebook Connect, το Τwitter ΑΡΙ και το Οpen Social μού επιτρέπουν να δημιουργώ μια πληροφορία (π.χ. στο Facebook) και να τη μεταφέρω/επαναχρησιμοποιώ όχι μόνο σε διαφορετικές συσκευές, αλλά και σε διαφορετικά κοινωνικά δίκτυα, συχνά ανταγωνιστικά μεταξύ τους.

Αυτή είναι η ισχύς τού mobility της πληροφορίας (information mobility), που απελευθερώνει το mobility των ανθρώπων, των ιδεών και των συναλλαγών. Οι νέες εφαρμογές που δημιουργούνται στο πλαίσιο της νέας αυτής εποχής (ακόμη δεν έχουμε δει σχεδόν τίποτε) θα μας δώσουν νέες εμπειρίες στο πώς ζούμε τον κόσμο μας και αλληλεπιδρούμε μαζί του. Ακριβώς: όχι πληροφορίες, εμπειρίες.


Η ΤΡΙΤΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Ο τρόπος με τον οποίο, θα αξιοποιηθεί η νέα τεχνολογία θα περιορίζεται πια μόνο από τη φαντασία μας!

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΠΩΝΗΣ, ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΗΣ COSMICAL TECHNOLOGY LTD

Η επανάσταση που έφεραν οι προσωπικοί ηλεκτρονικοί υπολογιστές στα τέλη της δεκαετίας του 1970 αποτέλεσε την αρχή για την εξάπλωση της τεχνολογίας πολύ μακριά από τα ερευνητικά, στρατιωτικά και κυβερνητικά κτίρια, όπου αρχικά αξιοποιήθηκε, στα σπίτια δισεκατομμυρίων ανθρώπων ανά την υφήλιο. Λίγα χρόνια αργότερα, ακολουθήθηκε από μια δεύτερη: την επανάσταση της εμπορικής διάθεσης του Διαδικτύου στις αρχές της δεκαετίας του 1990, που έφερε κοντά δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, καταρρίπτοντας τα τεχνητά ή φυσικά τείχη κρατών, οικονομίας και απόστασης. Η τεχνολογία συνέδεσε τους υπολογιστές μεταξύ τους, και μαζί με αυτούς και τους ανθρώπους που τους χρησιμοποιούσαν, σε ένα ζωντανό δίκτυο όπου ιδέες και πληροφορίες μπορούσαν να μεταφερθούν ελεύθερα, άμεσα και ανέξοδα. Η διείσδυσή της ξεπέρασε τον επιστημονικό και επιχειρηματικό κόσμο και άγγιξε τον πολιτισμό, τη τέχνη, την επικοινωνία, την ψυχαγωγία – τη ζωή μας – όπως ποτέ προηγουμένως στην Ιστορία. Ταυτόχρονα η ολοένα επιταχυνόμενη σμίκρυνση των ηλεκτρονικών κυκλωμάτων, η μεγαλύτερη αυτονομία και η άφθονη – σε σχέση με μερικά χρόνια πριν – επεξεργαστική ισχύς που απολαμβάνουμε σήμερα, υπόσχονται σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που η τεχνολογία υποβοηθά, συμβάλλει και ενισχύει την ποιότητα της ζωής μας.

Σήμερα ζούμε την απαρχή της τρίτης επανάστασης στον χώρο της «προσωπικής» τεχνολογίας: Την επανάσταση της κινητικότητας. Ο συνδυασμός της προσωπικής τεχνολογίας και της μόνιμης διασύνδεσης με μια διαφορά: την απαλλαγή της τεχνολογίας από τα δεσμά του χώρου και τη μεταφορά της ελεύθερης πια τεχνολογίας σε συσκευές που χωρούν στη τσέπη του παντελονιού μας και είναι πάντα διαθέσιμες, πάντα συνδεδεμένες. Μείζων προϋπόθεση για την πραγμάτωση της επανάστασης της κινητικότητας είναι η διαθεσιμότητα υπηρεσιών Διαδικτύου «εν κινήσει», κάτι που μόλις σήμερα αρχίζει να γίνεται προσιτό. Ωστόσο τα δείγματα της κινητικότητας του μέλλοντος είναι ήδη εδώ· οι δυνατότητες των σύγχρονων «τηλεφώνωνυπολογιστών» όπως το iΡhone της Αpple, οι συσκευές με Αndroid και σε λίγο μικρότερο βαθμό τα ΒlackΒerry και οι υπόλοιπες, παλαιότερες, πλατφόρμες «smartphones», οι μικρές, εντυπωσιακά ισχυρές συσκευές που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε δεδομένα που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στο δικτυακό «σύννεφο», αποτελούν καταλύτη που φέρνει πιο κοντά τη νέα εποχή και μαζί πρώιμα δείγματα των αλλαγών που θα βιώσουμε τα επόμενα χρόνια.

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ «ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ» ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ

Από την άντληση γνώσης από μια εγκυκλοπαίδεια μέσω του Διαδικτύου κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού με τρένο ως τη ζωντανή παρακολούθηση και τον σχολιασμό παιχνιδιών τένις σε ένα καφέ παράλληλα με την εμφάνιση ιστορικών στατιστικών, την ενημέρωση και την αποστολή ενός εγγράφου από το πίσω κάθισμα ενός ταξί ή το παιχνίδι με φίλους εν αναμονή ενός αεροπλάνου σε ένα λόμπι αεροδρομίου, η κινητικότητα απελευθερώνει την τεχνολογία από τα δεσμά του χώρου, των καλωδίων της τροφοδοσίας και των τηλεπικοινωνιών. Ανοίγει νέους ορίζοντες και επιτρέπει την ανάπτυξη νέων εφαρμογών που βρίσκουν θέση σε όλες αυτές τις ανθρώπινες δραστηριότητες, κάτι που ήταν ανέφικτο ως σήμερα.

Η αξιοποίηση της κινητικότητας, όπως και κάθε τεχνολογικής επανάστασης, εξαρτάται από τις εφαρμογές που την αξιοποιούν προς όφελος των χρηστών της. Ετσι το καλοκαίρι του 2008 δημιουργήσαμε το ΑthensΒook, μια δωρεάν εφαρμογή λογισμικού, κυρίως ως πείραμα: Θέλαμε να δούμε πώς θα μπορούσαμε να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες των νέων συσκευών έτσι ώστε να κάνουμε τη ζωή στην πόλη ευκολότερη. Το ΑthensΒook – προς το παρόν διαθέσιμο για το iΡhone και το iΡod Τouch της Αpple, αλλά σύντομα και για άλλες αντίστοιχες συσκευές – έχει στόχο να βοηθήσει τον κάτοχό του να βρει αυτό που θέλει μέσα στην πόλη· όχι ως ένας ακόμη «Χρυσός Οδηγός» αλλά παρέχοντας όσο πιο σχετική, επίκαιρη και ενημερωμένη πληροφορία γίνεται. Ειδοποιός διαφορά του από άλλες

εφαρμογές του είδους -όπως και από τα παραδοσιακά ευρετήρια επιχειρήσεων, αξιοθέατων κ.ο.κ.- είναι ότι επιχειρεί να εκμεταλλευθεί τις σύγχρονες κινητές συσκευές όχι μόνο ως αποθηκευτικά μέσα, αλλά ως ευφυείς βοηθούς: η πληροφορία είναι «έξυπνη», χρονικά επίκαιρη και – όταν αυτό είναι δυνατόν – κοντά στην επιθυμία του χρήστη. Στο ΑthensΒook δεν θα βρεις τα φαρμακεία γύρω σου, αλλά τα ανοικτά φαρμακεία τη στιγμή που ψάχνεις. Το ίδιο και για τις δημόσιες υπηρεσίες και τα πρατήρια καυσίμων. Δεν θα βρεις «στείρους» καταλόγους εστιατορίων και κριτικές ειδικών, αλλά εστιατόρια αξιολογημένα συνολικά από την κοινότητα των χρηστών της εφαρμογής, με δυνατότητα φιλτραρίσματος βάσει απόστασης, τιμής, είδους κουζίνας ή ακόμη και δυνατότητας αποστολής φαγητού στο σπίτι. Η ζωή στην πόλη -και η εξερεύνησή της, αποκτούν μια κοινωνική διάσταση όπου οι βασικές πληροφορίες όπως τα ωράρια, οι αργίες η διαθεσιμότητα υπηρεσιών αλλά και οι εμπειρίες, γνώσεις και απόψεις της πόλης είναι διαθέσιμες ανά πάσα στιγμή, σε μια συσκευή που χωράει στο χέρι σου.

Το ΑthensΒook, όμως, δεν είναι παρά η υλοποίηση βασικών ιδεών που έχουν παρουσιαστεί εδώ και χρόνια από ακαδημαϊκούς, συγγραφείς ή ακόμη και με τη μορφή πρώιμων εμπορικών προσπαθειών. Εκμεταλλεύεται ένα πολύ μικρό μέρος των όσων μπορεί να προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία και είναι μόνο μία από τις χιλιάδες εφαρμογές που υπάρχουν σήμερα για κινητές συσκευές νέας γενιάς. Η επανάσταση της κινητικότητας, η αξιοποίηση της νέας τεχνολογίας, είτε αυτή γίνεται για λόγους εξοικονόμησης χρόνου (και πόρων) είτε για λόγους διασκέδασης, επικοινωνίας ή ως υποστηρικτικό εργαλείο για τις καθημερινές ασχολίες του καθενός από εμάς, είναι ήδη προ των πυλών. Ο τρόπος με τον οποίον θα αξιοποιηθεί περιορίζεται πλέον μόνον από τη φαντασία μας.


Η ΠΟΛΗ ΖΩΝΤΑΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Η θέαση διά γυμνού οφθαλμού θα είναι ένας μόνο από τους τρόπους αντίληψης της πραγματικότητας. Ισως ο φτωχότερος...

ΜΕΜΟΣ ΦΙΛΙΠΠΙΔΗΣ, ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ

http://assets.in.gr/AssetService/Image.ashx?c=13999329&r=0&p=0&t=0&q=100&v=1
Η ταινία «Blade Runner» του Ρίντλεϊ Σκοτ (1982) μας έδωσε εικόνες του μέλλοντος που τώρα πια είναι παρελθόν...

Μέχρι πριν από λίγο καιρό η ιδέα του mobility στην αρχιτεκτονική αφορούσε τέντες και κατασκευές αρκετά ελαφρές ώστε να κινούνται, να είναι φορητές ή λυόμενες. Πρόσφατες εκδόσεις για το θέμα αυτό εξακολουθούν ακόμα και σήμερα να παρουσιάζουν προκατασκευασμένα σπίτια είτε μικρές μονάδες για τον μελλοντικό νομάδα, που έρχονται να τοποθετηθούν στις οροφές κτιρίων. Ομως τα δεδομένα για το τι αφορά η κινητικότητα άλλαξαν με τις εφαρμογές της επαυξημένης πραγματικότητας στα smart phones, όπου οι αισθητήρες τους μονίμως σκανάρουν το περιβάλλον πληροφοριών γύρω μας. Η συγχώνευση των νέων media μέσα στην καθημερινότητα αντί για την αποστασιοποίησή τους από αυτήν (όπως στα virtual reality και cyberspace) φανερώνει έναν νέο τρόπο με τον οποίο θα αντιλαμβανόμαστε την αρχιτεκτονική. Και αυτός συνιστά ουσιαστικά τη νεότερη, την τρίτη φάση συνεργασίας της αρχιτεκτονικής με την ψηφιακή τεχνολογία: από την υποβοηθούμενη δηλαδή σχεδίαση με τους υπολογιστές, στη σχηματοποίηση χώρων που δεν θα ήταν δυνατό να υλοποιηθούν χωρίς τη βοήθεια των υπολογιστών, και τώρα στην τρίτη φάση όπου οι νέες τεχνολογίες δημιουργούν μια συγχώνευση αρχιτεκτονικής επιφάνειας και πληροφορίας στην οποία έχει πρόσβαση το κοινό. Από τις νέες ορολογίες – Μobile City, Μedia City, Sentient City – που πρωτοδιατυπώθηκαν για να συλλάβουν τις συνέπειες των νέων τεχνολογιών στον χώρο, άρχισε να διαφαίνεται ότι, ύστερα από καιρό, η αρχιτεκτονική – ίσως και ερήμην των κάπως βραδυκίνητων ιστορικών και θεωρητικών της – απέκτησε πρωταγωνιστικό ρόλο στις νέες τεχνολογικές και κοινωνικές εξελίξεις, ότι έγινε το πεδίο εφαρμογής τους.

Η συνεργασία της αρχιτεκτονικής επιφάνειας με τα νέα ψηφιακά μέσα επικοινωνίας είχε δρομολογηθεί εδώ και χρόνια με τα media façades, μια ειδική τάση της αρχιτεκτονικής: Κάποια χρόνια μετά την πρόταση του αρχιτέκτονα Rem Κoolhaas να ντύσει την πρόσοψη του πολιτιστικού κέντρου ΖΚΜ με ψηφιακές εικόνες, η τάση αυτή γενικεύτηκε με αναρίθμητες ιδέες «ντυσίματος» κτιρίων με εναλλασσόμενες φωτεινές οθόνες. Ακόμα και ο νυχτερινός φωτισμός των κτιρίων σταδιακά προσανατολίστηκε σε φωτεινές πηγές που άλλαζαν το χρώμα τους, αποκτώντας έτσι τον ρόλο pixels τα οποία θα μπορούσαν να σχηματίσουν μια εικόνα στην πρόσοψη του κτιρίου. Το στάδιο της Αllianz Αrena από τους αρχιτέκτονες Jacques Ηerzog & Ρierre de Μeuron – όπου η πρόσοψη αλλάζει μοτίβα φωτισμού ανάλογα με το ποια ομάδα χρησιμοποιεί το στάδιο ως έδρα της – δίνει αφορμές να οραματιζόμαστε κτίρια τα οποία θα αντιδρούν στη συναισθηματική κατάσταση των χρηστών. Στον χώρο του design, οι πρόσφατες δοκιμές είχαν μια θεατρική διάσταση αποκάλυψης: Στην πρόταση Ρrivate View (2007) του βρετανού designer Ρaul Cocksedge, μια σειρά από αντικείμενα φαίνονταν μόνο μέσα από την οθόνη του κινητού – διά γυμνού οφθαλμού το μόνο που διέκρινες ήταν μαύρες τζαμαρίες γύρω σου. Ο designer είχε δημιουργήσει «φαντάσματα» που φανερώνονταν μόνο με την τεχνολογία, σε μια «ακτινογραφία» που φανέρωνε όχι το εσωτερικό ενός σώματος αλλά τα αόρατα αντικείμενα πίσω από μια γυάλινη πρόσοψη.

Η εφαρμογή Museum of the Phantom City του iΡhone αποκαλύπτει με τη βοήθεια της επαυξημένης πραγματικότητας κάτι αντίστοιχο, την κρυφή πόλη κάτω από την ορατή: τις προτάσεις για την πόλη που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ ή τις μελλοντικές προτάσεις για υλοποίηση. Ομοια θα μπορούσε κανείς να βλέπει την αρχική πρόταση του αρχιτέκτονα και το πώς έγινε ένα κτίριο, κάνοντας ορατή την εξέλιξη της ιδέας του. Στην οθόνη του κινητού θα μπορούσε να εμφανίζεται η αναπαράσταση ενός κτιρίου όπως ήταν στην αρχαιότητα και από την άλλη ίσως οι αρχαιολόγοι θα απάλλασσαν τους σύγχρονους αρχιτέκτονες από την πολυσυζητημένη εμμονή τους για τη διατήρηση των ερειπίων κάτω από τα νέα έργα. Το να δεις όσα νόμιζες αόρατα είχε διατυπωθεί και στο Φανταστικό Μουσείο (1965) του Αndré Μalraux όπου θα μπορούσες να δεις όλα τα εκθέματα, πέρα από τη συγκεκριμένη τους τοποθεσία σε υλοποιημένα μουσεία. Οι εφαρμογές της επαυξημένης πραγματικότητας δεν συγκροτούν μόνο μια πόλη/μουσείο αλλά θα έχουν επιπτώσεις και στις τακτικές δημοσίευσης και μονογραφίας. Μια και οι αρχιτεκτονικές προτάσεις αντί για τις «ακριβοθώρητες» σελίδες περιοδικών θα μπορούν να «ανεβαίνουν» στα κινητά πολύ πιο εύκολα, όπως ακριβώς τα γραφεία συνοικεσίων αντικαθίστανται από τις άμεσες επικοινωνίες του Facebook. Πώς λοιπόν θα διακρίνεται το «μέγεθος» και το prestige ενός αρχιτέκτονα αν μπορεί οποιοσδήποτε να ανεβάσει το δικό του έργο; Ποια είναι τα νέα όρια δημόσιου και ιδιωτικού όταν αναρίθμητοι «μάρτυρες» καταγράφουν φωτογραφίες και βίντεο σε κάθε σημείο της πόλης, μοιράζονται την εμπειρία τους αντί για την ιδιωτική αποθήκευσή της στο οικογενειακό άλμπουμ φωτογραφιών; Η εξιδανικευμένη αρχιτεκτονική χωρίς τον αρχιτέκτονα θα εκλείψει, δίνοντας τη θέση της σε μια στιγμιαία αναγνώριση, άρα και κριτική από όλους. Η επιγραφή για τον αρχιτέκτονα που είχε χαραχτεί σε μια μικρή μαρμάρινη πλάκα στην είσοδο μιας πολυκατοικίας θα γίνει ένα μικρό τμήμα του νέου – ψηφιακού – κάδρου...

Το βίντεο «Αugmented (hyper) Reality: Domestic Robocop» του Κeiichi Μatsuda δείχνει στις συνθήκες επαυξημένης πραγματικότητας μια καθημερινή σκηνή μέσα στην κουζίνα: Ο πρωταγωνιστής κινείται μέσα σε ένα πυκνό σύστημα από επιγραφές και μάρκες, μόλις όμως επιλέξει, φανερώνεται ο πραγματικός χώρος της κουζίνας μέσα στην οποία ετοιμάζει ένα τσάι. Οι κινήσεις του πρωταγωνιστή υποβοηθούνται από ψηφιακές οδηγίες, κάποια μάλιστα στιγμή η κουζίνα εξαφανίζεται και ο πρωταγωνιστής αφήνεται στιγμιαία σε μια «εξοχή» με ένα σύννεφο από μηνύματα άλλων να αιωρείται γύρω του. Από το βίντεο αυτό διαφαίνεται και η «στολή εργασίας» που θα καλύπτει τα κτίρια της πόλης, μια επιφάνεια από μάρκες, ένα είδος γοτθικής διακόσμησης που θα καλύπτει όλες τις επιφάνειες, μια παντοδύναμη γραφιστική που θα καλύπτει την αρχιτεκτονική. Σαν τις στολές ΒodywrappΙnc της εικαστικού Αnnette Μeyer που φτιάχνονταν από πακέτα, σαν τα αμαξώματα της Φόρμουλα 1 ή το φόντο πίσω από ποδοσφαιριστές και προπονητές σε συνεντεύξεις, πυκνά τυπωμένο από τα logos χορηγών. Με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο πλησιάζουμε τον κορεσμό της κτιριακής επιφάνειας από διαφημιστικές επιγραφές, τη φουτουριστική εικόνα που πρόβαλαν ταινίες όπως το «Βlade Runner» (1982) του Ridley Scott, μια αισθητική του σουπερμάρκετ. Σε αντιπαράθεση δηλαδή με τον συστηματικό «απεγκλωβισμό» της αρχιτεκτονικής από τη διαφημιστική επιγραφή που υιοθετήθηκε σε κεντρικές πλατείες όπως το Σύνταγμα – μια τακτική «ευπρεπισμού» όπου οι επιγραφές μιας Τimes Square μπορούσαν να θεωρηθούν «επιζήμιες» αισθητικά για την αντίληψη της πόλης. Ή σαν να τροφοδοτούμε την όλη φοβία για την εμπορευματοποίηση του αστικού κέντρου, φοβία που γιγαντώθηκε με την υλοποίηση πολλαπλών malls στην πόλη. Εκ των υστέρων, τα «παράθυρα» στα δελτία ειδήσεων με όλη τη βαβούρα των διαπληκτισμών τους πρέπει να ήταν μόνο η αρχή. Σταδιακά, με τα αναρίθμητα «παράθυρα» που ανοίγονται από εικονίδια στις οθόνες των υπολογιστών και στα κινητά, ο πολλαπλασιασμός οθονών έχει γίνει οικείος. Η απόσταση ανάμεσα στο αυθεντικό και την αναπαραγωγή θα ελαττώνεται ολοένα και πιο πολύ, φτάνοντας σε περίεργα υβρίδια πραγματικότητας και εικονικού όπως τα παρουσίασε η ταινία «eΧistenΖ» (1999) του David Cronenberg ή η ταινία «Τhe Game» (1997) του David Fincher.

Oι υποβοηθούμενες κινήσεις στο βίντεο του Κ. Μatsuda είναι ήδη σε εφαρμογή, στα οχήματα με τα οποία κυκλοφορούμε, στην πλοήγηση των αεροπλάνων, αλλά και στην οδήγηση ή στο παρκάρισμα στα αυτοκίνητα. Ακόμα και η θέαση του μουσείου έχει ήδη αλλάξει, μερικά χρόνια μετά την ευρεία διάδοση των ψηφιακών φυσιογραφικών μηχανών: οι περισσότεροι κυκλοφορούν μέσα στο μουσείο απαθανατίζοντας μέσα από το κλείστρο της μηχανής τους, αποθηκεύοντας ουσιαστικά τα όσα βλέπουν για μια μελλοντική στιγμή. Ουσιαστικά, παρατηρώντας τα εκθέματα μέσα από μια μηχανή, όλοι έχουν γίνει ερασιτέχνες δημοσιογράφοι, όπως το πλήθος των κινητών που ανυψώνονται για να απαθανατίσουν κάτι σημαντικό, οι αναρίθμητοι θεατές και φίλοι που μαζεύονται απέναντι από το νιόπαντρο ζευγάρι στην εκκλησία. Τη στιγμή που η όραση βρίσκεται σε μια μεταβατική περίοδο με τη διαμεσολαβημένη, τρισδιάστατη θέαση του κινηματογράφου σε ταινίες όπωςτο «Αvatar», όλα δείχνουν ότι η θέαση διά γυμνού οφθαλμού θα είναι ένας μόνο από τους δυνατούς τρόπους αντίληψης της πραγματικότητας – ίσως ο φτωχότερος μέσα σε ένα πλούσιο αστικό μουσείο...

 

Το Βήμα Ιδεών / Μάρτιος 2010

δημοψήφισμα

Νέα επικαιρότητας: Ποιότητα ή ποσότητα;